Verpakkingen: een crime voor miljoenen Nederlanders

Bij verpakkingen van consumentenproducten houden producenten veel te weinig rekening met kwetsbare doelgroepen als ouderen en mensen met een reumatische aandoening. Dat stellen de Algemene Nederlandse Bond Ouderen (ANBO) en ReumaNederland in een interview met Verpakkingsmanagement. ‘De verpakkingsdesigner bekijkt de verpakking veel te weinig door de bril van de werkelijke gebruikers.’

Krijgt u vanuit uw achterban vaak klachten over moeilijk te openen verpakkingen? Wat doet uw organisatie met die klachten?
Liane den Haan, directeur-bestuurder ANBO: ‘Mensen bellen er niet regelmatig over, maar als we ernaar vragen stromen de klachten binnen! In 2018 hebben we onderzoek gedaan naar de gebruiksvriendelijkheid van medicijnen. De verpakkingen - zowel de doordrukstrip als de verpakking zelf - zorgden voor verreweg de meeste ergernis en frustratie. We hebben dit neergelegd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Zij zullen dit meenemen in de beoordeling van medicatie. In 2019 gaan we weer grootschalig onderzoek doen naar de ergernissen van oudere mensen en verpakkingen.’
Sija de Jong, manager Patiëntenbelangen ReumaNederland: ‘Er zijn in Nederland twee miljoen mensen met reuma, waaronder veel mensen met handartrose en ontstekingsreuma aan de handen. Zij klagen niet vaak uit zichzelf over dit thema, maar uit gesprekken die wij met onze achterban voeren blijkt dat mensen met een reumatische aandoening regelmatig problemen ervaren bij het openen van verpakkingen. Bij gebrek aan ergonomisch verantwoorde verpakkingen verzint men work arounds, bijvoorbeeld het met een mes of schaar openen van hersluitbare verpakkingen voor vleeswaren.’

Houden merkhouders bij hun consumentenverpakkingen voldoende rekening met mensen met verminderde kracht in hun handen?
ANBO: ‘Ronduit: nee. Wij hebben het idee - maar dat moet uit ons onderzoek blijken - dat ook de verpakkingsdesigners vaak aan tunnelvisie lijden. “Mooi” of “vernieuwend” - het ligt aan de merkwaarden van het bedrijf - is te vaak een uitgangspunt. Hierdoor legt de gebruiksvriendelijkheid het af. Bij geneesmiddelen beïnvloedt de verpakking en alle perikelen die dat met zich meebrengt zelfs het gebruik en de werking van medicatie.*
Een trend die we verder zien zijn de extra strips om de verpakking dicht te plakken na het eerste gebruik. Maar als de verpakking zelf moet worden kapot gemaakt om het product eruit te krijgen, dan heb je niets aan die plakstrips! Het beste voorbeeld van een goed ontworpen verpakking blijft toch de deksel van Hak. Zo slim, zo simpel, en handig voor iedereen.’*  

ReumaNederland: ‘Het kan en moet beter. De draaiknoppen bij bijvoorbeeld pakken frisdrank of waterflesjes zijn moeilijk te openen omdat ze teveel draaikracht vergen. Hetzelfde geldt voor de doordrukstrips van medicijnverpakkingen. In gesprekken met farmaceutische bedrijven kaarten we dit aan. Vaak wordt gemeld dat “het internationale hoofdkantoor erover gaat”. Deze grote bedrijven moeten beseffen dat zij hun producten echt patiëntvriendelijker moeten verpakken. Er moet meer worden gedacht vanuit de eindgebruiker. Een doorn in ons oog is daarom ook het steeds moeten wisselen van medicijnen om niet medische redenen zoals bij het preferentiebeleid van zorgverzekeraars. Hierdoor worden patiënten geconfronteerd met steeds wisselende verpakkingen en toedieningsvormen.
Positief is wel dat er langzaamaan meer wordt geluisterd. Artsen en farmaceuten vragen vaker aan patiënten om mee te denken over geneesmiddelen en hun verpakkingen, inclusief toedieningsvormen. Ook zorgverzekeraars zouden zich meer bewust moeten worden van het grote belang van goede verpakkingen en toedieningsvormen voor hun verzekerden.’

Wordt uw belangenorganisatie betrokken bij de ontwikkeling van nieuwe verpakkingen?
ANBO: ‘Nee. Maar zoals we ook focusgroepen voor andere productinnovaties organiseren, kan dat hier natuurlijk ook.’ 
ReumaNederland: ‘Nee, maar wij vaardigen graag mensen uit onze grote achterban af voor testpanels van verpakkingen. Zo hebben we een Facebook-community met 30.000 leden en een eigen onderzoekspanel van 5.000 mensen en een poule van 150 ervaringsdeskundigen die meewerken aan bijvoorbeeld richtlijnen.’

Voert uw organisatie actief beleid dat is gericht op meer gebruiksvriendelijke verpakkingen?
ANBO: ‘Het onderwerp heeft onze aandacht, en we verwachten er komend jaar meer mee aan de slag te gaan.’ ReumaNederland: ‘Wij hebben recent een achterbanraadpleging gedaan in het kader van “Route 23”, het vaststellen van onze beleidsfocus tot 2023. Daaruit vloeien binnenkort vijf thema’s voort waarop wij focussen in die komende vier jaar. Mogelijk wordt “Productverpakkingen” een van die thema’s. Maar we denken sowieso graag via testpanels mee met de industrie over gebruiksvriendelijker verpakkingen.’
Kennisinstituten signaleren dat verpakkingen minder gebruiksvriendelijk worden doordat er wordt gestreefd naar minimaal materiaalgebruik om de milieu-impact te verminderen. Herkent u dat?
ANBO: ‘Ja. Heel strak ingepakte groenten bijvoorbeeld, zijn een doorn in het oog. Maar dit onderwerp kent ook keerzijden. Een snelle rondvraag leert dat juist het overmatig gebruik van verpakkingsmateriaal tot problemen leidt. Denk even aan koekjes, die niet alleen in karton zitten, maar ook per stuk verpakt zijn. Slecht voor het milieu en zeer onhandig voor mensen met weerbarstige vingers. Verder herhaal ik graag wat ik eerder zei: de verpakking is een marketinginstrument en weerspiegelt de merkwaarden van de producent. Gebruiksgemak is vanzelfsprekend een issue voor de designer, maar die leidt vaak aan tunnelvisie en bekijkt de verpakking veel te weinig door de bril van de werkelijke gebruikers.’
ReumaNederland: ‘Ja. Blisterverpakkingen zijn soms vanuit milieuoogpunt wellicht voordelig, maar ze zijn vaak moeilijk te openen. Verpakkingsdesigners moeten creatief zijn en kijken naar én de milieuvriendelijkheid én de ergonomie. Die twee zaken hoeven niet met elkaar op gespannen voet te staan.’

Zijn er bepaalde typen producten met grootste pijnpunten qua verpakkingsergonomie?
ANBO: ‘Blisters zijn bijna altijd een probleem, zelfs als er lipjes worden toegevoegd. En niet alleen voor mensen met een beperking! Wanneer de bescherming van het product te belangrijk wordt, dan wordt openen bijzonder ingewikkeld. Ook medicatieverpakkingen blijven een groot probleem.’
Reuma Nederland: ‘Blisters voor bijvoorbeeld computermuizen of memorykaarten, schroefdoppen en -deksels, alle verpakkingen met kindveilige sluitingen, gesealde producten en kleine jam- en koffiemelkkuipjes.’ 

Heeft uw achterban ook commentaar op de manier waarop informatie op verpakkingen (over bijvoorbeeld het openen, of over het verpakte product zelf) wordt weergegeven?
ANBO: ‘Nee, maar dit nemen we in 2019 zeker mee in ons onderzoek. Het probleem hierin is namelijk ook dat er steeds meer informatie op de verpakking moet, waardoor het onleesbaar wordt.’ 
Reuma Nederland: ‘Dat kan inderdaad echt beter. 2,5 miljoen mensen in Nederland van 16 jaar en ouder zijn laaggeletterd en hebben moeite met lezen, schrijven en/of rekenen (Algemene Rekenkamer 2016). Wanneer er alternatieve manieren voor het openmaken van verpakkingen zijn bedacht, leg het dan duidelijk uit, met leuke plaatjes.’

Achtergrond
* https://www.anbo.nl/belangenbehartiging/gezondheid/nieuws/gebruiksvriend...

* https://www.deondernemer.nl/nieuwsbericht/65727/de-stille-dood-van-de-ha...