Statiegeld voor PET niet eco-efficiënt

Ulphardt Thoden van Velzen berekende hoeveel kleine PET-flessen er in Nederland op de markt zijn en hoe ze qua kosten van inzameling en hergebruik presteren ten opzichte van de 'grote broer' die via een statiegeldsysteem wordt ingezameld.

Senter-Novem laat jaarlijks steekproefsgewijs het gemengde huishoudelijk restafval onderzoeken. Uit de sorteeranalyses volgt dan de samenstelling in percentages. Dit zijn percentages 'as recieved' dus op basis van nat en vies gewicht. De totale hoeveelheden gemengd huishoudelijk restafval worden verplicht geregistreerd en zowel de Vereniging Afvalbedrijven als Senter-Novem rapporteren daar jaarlijks dezelfde getallen over.
Verpakkingswetenschapper Ulphardt Thoden van Velzen van Wageningen UR, afdeling Verpakkingstechnologie Fresh, Food & Chains, dook in de cijfers en deelde die met VerpakkingsManagement. Overigens is Thoden van Velzen ook coördinator van het Kenniscentrum Nascheiding (KCN).

516 kiloton kunststof
Op basis van divers rapporten (zie het complete artikel op de site www.verpakkingsmanagement.nl/thema's) concludeert Thoden van Velzen dat de totale hoeveelheid kunststofverpakkingen in het huishoudelijke restafval 15,2% van 3965 kton bedraagt, dus ongeveer 600 kton verpakkingskunststof. Dit is echter het 'nat en vies' gewicht. De vervuiling is 84 kiloton, dus eigenlijk is er sprake van 516 kiloton 'nat en schoon' kunststofverpakkingsafval. 

Hoeveelheid kleine flesjes
Bij inzameling uit huishoudelijk afval vormen kleine PET-flesjes, die buiten het statiegeldsysteem vallen, een belangrijke factor. Hoeveel zijn het er?
Op basis van berekeningen met getallen uit een tabel van Senter Novem komt Thoden van Velzen op maximaal 600 miljoen PET-flesjes en 300 miljoen PE/PP-flesjes zijn.
Volgens het rapport 'Recycling for all' van CE Delft zijn er in 2006 400 miljoen kleine PET-flesjes en in 2010 600 miljoen kleine PET flesjes op de Nederlandse markt. Volgens het rapport 'Een breed inzamelplan voor drankverpakkingen' van Robbert van Duin zouden er in 2006 600 miljoen kleine PET-flesjes en in 2010 zelfs 900 miljoen kleine PET-flesjes op de Nederlandse markt zijn.

Grote statiegeldflessen
'Via verkoopinformatie van de winkels is bekend dat er in Nederland 650 miljoen grote PET statiegeldflessen (1, 1,5 en 2 liter) zijn, met een gemiddeld flesgewicht van 40,9 gram, labelgewicht van 0,68 gram en een gemiddeld dopgewicht van 2,88 gram', zegt Thoden van Velzen. 'Oftewel, in het statiegeldsysteem van grote PET flessen gaat 26,6 kton PET en 2,3 kton polyolefines om. Ook bekend is dat er 95% van de grote PET-flessen terug keren in de winkels, dus maximaal 5%, wat goed is voor 32,5 miljoen flessen (1,33 kton PET en 0,11 kton PO) komt in het huishoudelijk afval terecht.'

Leeuwendeel via bronscheiding
Sinds eind 2009 is er bij bijna alle Nederlandse gemeenten een systeem om kunststof verpakkingen in te zamelen. Een half miljoen aansluitingen via nascheiden en 6 miljoen aansluitingen via bronscheiding en een half miljoen nog niet (Rotterdam).
'Via bronscheiden verwacht Nedvang in 2010 gemiddeld 15 kg per huishouden per jaar op te halen', vertelt Thoden van Velzen. 'Dit getal is gebaseerd op de goede resultaten van plattelandsgemeenten in begin 2009. Pas aan het eind van 2009 werden veel grote steden aangesloten en we verwachten daardoor dat de respons zal dalen. Daar staat tegenover dat de respons van plattelandsgemeenten blijft stijgen en sommige rapporteren al 20, 30 en zelfs meer dan 40 kg per huishouden per jaar. Het theoretische maximum ligt in Nederland met 7,24 miljoen aansluitingen op 600 kton/7,24 is 83 kg per huishouden per jaar of circa 36 kg per inwoner per jaar.'

Tweederde via Nedvang
Nedvang beweert dat nascheiding 5,1 kg/huishouden per jaar oplevert. 'Aangezien de afscheidings­percentages in Nederland rond de 10 a 20% schommelen, zouden we eerder 8 tot 16 kg per huishouden per jaar verwachten', stelt Thoden van Velzen. 'We moeten wachten tot hier meer betrouwbare getallen van bekend zijn, dus tot die tijd moeten we terughoudend zijn, maar als eerste schatting kunnen we 10 kg per huishouden per jaar gebruiken.'

'Op basis hiervan kunnen we inschatten hoeveel kleine PET flesjes er via het Nedvang systeem worden opgehaald. Het aandeel van de kleine PET flesjes in bronscheidingsmateriaal en nascheidingsmateriaal varieert sterk per locatie, maar kan uit de resultaten van sorteerproeven worden ingeschat op 6 en 15%, respectievelijk. Uitgaande van deze schatting wordt er dus 6,2 kton van de 2/3 *17 = 11,3 kton kleine PET flesjes is 66% met het Nedvang systeem gescheiden ingezameld en uit het huisvuil afgescheiden. Dit is relatief veel, wat komt doordat zowel mensen (bronscheiding) als machines (nascheiding) flessen efficiënt als verpakking herkennen. Grofweg zamelt het Nedvang-systeem dus 2/3 van de kleine PET-flesjes in.'

Recycling
De bron- en nagescheiden stromen gaan via overslagstations naar Duitse sorteercentra, waar met behulp van zogenoemde NIR-cascades verschillende sorteerproducten worden gemaakt.
'Eén daarvan is een PET-voorconcentraat dat grofweg volgens Nedvang een omvang heeft van 11% van het totaal. De PET-fractie kan meestal verkocht worden aan of een handelaar of een opwerker. De handelaar neemt de gebaalde PET-fractie en verkoopt deze veelal aan buitenlandse (lees: Chinese) opwerkers. De Europese opwerker maakt er een gewassen r-PET-maalgoed of een r-PET-regranulaat van. 'Wij schatten in dat er van 6,2 kton kleine PET flesjes die Nedvang inzamelt er 4,0 kton rPET kan worden geproduceerd dat geschikt is voor fleecetruien, blistersheet en strapping', aldus Thoden van Velzen.
Voor de grote PET-flessen uit het statiegeldsysteem zijn de sorteer- en opwerkverliezen kleiner. Van de 28,8 kton die in het statiegeldsysteem voor grote PET-flessen rond gaat, kan er 20,4 kton rPET worden teruggewonnen. Het geproduceerde rPET kan voor 17% in nieuwe flessen worden toegepast en de rest in fleecetruien, blistersheet en strapping.

De kosten vergeleken

Het Nederlandse statiegeldsysteem voor PET-flessen kost 53 miljoen euro per jaar. De meeste kosten zijn voor de winkelier en de producent van gebottelde dranken. (aparte rapportage WUR). 'De kosten van bronscheiding kunnen ingeschat worden uit de vergoeding voor gemeenten (475 €/ton), de sorteervergoeding (circa 100 €/ton) en de kosten voor verkoop van het voorconcentraat. Bij PET zal er een kleine opbrengst zijn, maar voor andere producten juist kosten. Dus voor de kleine PET-flesjes zullen de kosten rond de 550 €/ton liggen.'
'Voor nascheiding schatten wij de kosten voor de afvalverwerker op 200-250 €/ton in en de sorteervergoeding op 110 €/ton en geen opbrengst, zodat het totaal op 310-360 €/ton zal uitkomen. Hieruit kunnen we de totale kosten van het Nedvang-systeem voor kleine PET-flesjes inschatten.'

Statiegeld niet eco-efficiënt
Uit de cijfers in tabel 1 blijkt dat de systeemkosten van het statiegeldsysteem gelijk is aan grofweg 2,5 keer de nieuwprijs van PET en dat de systeemkosten voor kleine PET flesjes nog net onder de nieuwprijs van PET blijft.

Tabel 1

Inschatting kosten Nedvang-systeem voor kleine PET flesjes vergeleken met de opbrengst en de kosten van het statiegeldsysteem voor grote PET flessen

 

Input, [kton]

Output, [kton]

Eenheidskosten, [€/ton]

Kosten, [€]

Specifieke kosten, [€/ton]

Bron

5,4

3,6

550

2.970.000

 

Na

0,8

0,4

330

264.000

 

Totaal

6,2

4,0

 

3.234.000

809

Ter vergelijking Statiegeld

Statiegeld

26,9

20,4

 

53.000.000

2600