Producenten zetten in op groene verpakking - hoe groen is groen?

Groen is in: niet alleen energie, financiële producten en levensmiddelen maar ook verpakkingen en verpakkingsmaterialen krijgen steeds vaker het predikaat groen. Het onderzoeksbureau Global Industry Analysts raamt de wereldwijde markt voor duurzame verpakkingen op meer dan 149 miljard dollar in 2015. Diverse bedrijven anticiperen hierop en zetten in op groene verpakkingen - soms uit de overtuiging dat het écht beter moet, soms puur als marketinginstrument. De vraag rijst dan ook op hoe groen een groene verpakking is. Een goed voorbeeld geeft verpakkingsspecialist FP International, dat sinds de oprichting in 1967 onlosmakelijk verbonden is met milieuvriendelijke verpakkingen en daarbij een opvallend duurzaamheidsmodel hanteert.

 

De opkomst van groen laat zich logisch verklaren als we bedenken dat al sinds het eind van de 80-er jaren van de vorige eeuw gesproken wordt over duurzame ontwikkeling. Een oliecrisis was voldoende om consument en industrie te laten beseffen dat iedere grondstof eindig is. De belangstelling voor duurzame ontwikkeling en verstandig omgaan met milieu en grondstoffen groeide, niet in de laatste plaats door de steeds nadrukkelijkere rol die nationale en internationale overheden opeisten.

Groene wetgeving

Duurzaamheid, en daarmee ook het predikaat groen, zijn inmiddels op grote schaal geadopteerd door de internationale wet- en regelgevende instanties. Op het gebied van verpakkingen gelden daarbij in hoofdzaak de volgende richtlijnen:

§  Europese Richtlijn voor Verpakkingen en Verpakkingsafval 94/62/EC en EN13427

§  Europese Afval Richtlijn 2008/98/EC en Hiërarchie voor afvalmanagement

§  ISO 14021 richtlijn voor milieuclaims

§  Internationale, universele recyclingcodes.

 

EN13427 Paraplu-standaard

De Europese Richtlijn voor Verpakkingen en Verpakkingsafval 94/62/EC is van toepassing op alle lidstaten van de Europese Unie en wordt gespecificeerd in de paraplu-standaard EN13427. Binnen deze paraplu-standaard wordt verwezen naar verschillende normen voor productie, samenstelling, hergebruik en terugwinning van verpakkingen en verpakkingsafval. Enkele voorbeelden zijn: EN 13428 (Voorkoming door bronreductie), CR 13695-1 (Gebruik van zware metalen), EN 13428 (Overige gevaarlijke substanties), EN 13429 (Hergebruik), EN 13430 (Recycling van materiaal), EN 13431 (Energieterugwinning) en EN 13432 (Compostering en bio-degradatie). De samenhang tussen de verschillende normen is weergegeven in tabel 1.

 

Tabel 1: Samenhang normen en richtlijnen binnen paraplu-standaard EN 13427.

 

Europese Afval Richtlijn

De Europese Afval Richtlijn 2008/98/EC gaat nader in op de aanmaak en het beheer van afval op de menselijke gezondheid en het milieu. Het afvalmanagementbeleid richt zich daarbij op vermindering van het gebruik van natuurlijke grondstoffen en geeft de voorkeur aan het naleven van de zogenaamde afvalhiërarchie.

 

Deze afvalhiërarchie geeft weer welke maatregelen achtereenvolgens kunnen worden genomen om de negatieve gevolgen van de aanmaak van afval zoveel mogelijk te minimaliseren. De hiërarchie heeft de vorm van een omgekeerde piramide (afbeelding 1), waarbij uiteraard bovenaan de piramide het vermijden van afval staat. Achtereenvolgens worden de volgende maatregelen voorgesteld: vermindering, hergebruik, recycling, verwerking (verbranding), behandeling en als laatste het storten van afval. Deze laatste stap is opmerkelijk omdat in veel Europese landen afval niet meer op vuilnisbelten eindigt, maar verbrand wordt. Veel producenten verklaren zich momenteel 'groen' door zich te richten op verpakkingen die afbreekbaar zijn. Daarmee richt de aandacht zich feitelijk op het laatste onderdeel van de afvalhiërarchie, terwijl de wetgevende instanties hier juist een totaalaanpak voor de aanmaak en het beheer van afval voor ogen staan.

 

 

Afbeelding 1: Afvalhiërarchie (zie onder)

 

Richtlijn voor Milieuclaims

Middels de ISO 14021 Richtlijn voor Milieuclaims worden bedrijven gestimuleerd om het effect van hun milieuclaims te onderbouwen. De claims moeten specifiek, transparant, controleerbaar en betrouwbaar zijn. De richtlijn is zodanig opgesteld dat de gebruiker in staat is om de verschillende opties met elkaar te vergelijken en zo een verstandige en milieuvriendelijke keuze te kunnen maken.

 

Internationale Recyclingcodes

Tenslotte geven de internationale, universele recyclingcodes aanwijzingen voor recycling van verpakkingsafval. De Europese Richtlijn voor Verpakkingen en Verpakkingsafval 94/62/EC acht deze recyclingcodes van belang om het oorspronkelijke materiaal te kunnen identificeren. De verzameling, het hergebruik en de verwerking, waaronder ook recycling, moeten hiermee zoveel mogelijk worden gefaciliteerd.

 

Groen worden

Tegen deze achtergrond van regels en de manier waarop afval het best kan worden bestreden, is het opmerkelijk dat veel bedrijven het begrip groen of duurzaam hanteren voor hun inspanningen. Het predikaat groen wordt voor verschillende milieuvriendelijke oplossingen gebruikt. In grote lijnen zijn vier soorten oplossingen mogelijk.

 

§  Verpakkingen o.b.v. hernieuwbare grondstoffen, bijv. PLA

De eerste mogelijkheid is een verpakking op basis van het uit zetmeel afkomstige PLA (melkzuur). Hierdoor wordt de verpakking biologisch afbreekbaar. Deze afbreekbare plastic verpakkingen voldoen aan de EN 13432 norm (zie tabel 1), die stelt dat 90% van de verpakking in 9 maanden moet zijn afgebroken. Om deze norm te halen is er in de meeste gevallen een specifieke industriele composterings faciliteit nodig. PLA wordt gewonnen uit suiker (bijv. uit maïs, aardappelen, suikerriet), dat hernieuwbaar is, maar tegelijkertijd ook bronnen aanspreekt zoals land, water, energie, mineralen en voedingsmiddelen, waarbij tijdens de productie tevens kunstmest en bestrijdingsmiddelen ingezet worden.

 

§  Verpakkingen met additieven

Daarnaast zijn er verpakkingen van conventionele plastic waaraan een additief wordt toegevoegd om de verpakking afbreekbaar te maken. In de huidige verpakkingsmarkt komen we twee soorten additieven tegen:

a.    OXO-additief (op basis van zware metalen)

De oxo-additieven gebruiken zware metalen die onder invloed van UV-stralen reageren met zuurstof en - vergelijkbaar met roest- de plastic afbreken. Van deze verpakkingen is niet goed bekend hoelang het afbraakproces duurt en wat de reststoffen zijn.

b.    BIO-additief (op basis van enzymen)

Naast de oxo-additieven zijn er ook verpakkingen met een BIO-additief. Zodra deze verpakkingen onverhoopt in het milieu terechtkomen en in contact komen met micro-organismen, wordt door het additief de groei van deze micro-organismen op de verpakking gestimuleerd. De micro-organismen zorgen er vervolgens voor dat de verpakking wordt afgebroken tot water, inerte compost en CO2. Het afbraakproces duurt tussen de een en vijf jaar of langer afhankelijk van de omgevingsfactoren. Dit proces is vergelijkbaar met het opruimproces van olie na een olieramp. Hierbij kan ook gebruik gemaakt worden van micro-organismen.

 

§  Gebruik van gerecycled materiaal

Een andere -en veel voor de handliggendere- methode om de verpakking duurzamer te maken, is het gebruik van reeds gerecyclede grondstoffen. Deze aanpak bevindt zich hoger in de afvalhiërarchie (zie piramide in afbeelding 1). Gerecyclede grondstoffen kunnen afkomstig zijn van afval uit het productieproces (pre-consumer recycling) of van plastic dat door de consument reeds gebruikt is en vervolgens wordt weggegooid (post-consumer recycling). Het plastic afval wordt weer een grondstof - begint dus een nieuw leven - waardoor minder nieuwe bronnen nodig zijn en vindt er minder CO2 uitstoot plaats. Deze verpakkingen zijn vervolgens weer recyclebaar.

 

§  Optimalisatie van verpakkingen

Een van de meest efficiënte manieren om bij te dragen aan  het milieu is door verpakkingen, maar ook de logistieke processen rond producttransport, te optimaliseren (zie kader Topa Instituut).

 

 

Duurzaamheidsmodel

Zoals gezegd, maakt de afvalhiërarchie duidelijk dat een duurzame verpakking niet bereikt kan worden door een verpakking enkel afbreekbaar te maken maar dat er verschillende activiteiten nodig zijn die gezamenlijk bepalen hoe duurzaam en groen een verpakking eigenlijk is. Ook verpakkingsproducent FP International hanteert daarbij een model met een integrale benadering, waarin alle aspecten samenkomen. In het duurzaamheidsmodel kan duurzaamheid niet los worden gezien van sociale, milieu- en economische aspecten van een verpakkingsproduct. Samengevat is een duurzame verpakking een product dat vriendelijk is voor het milieu, sociaal wordt aanvaard en voor producent en gebruiker economisch interessant is.

 

Afbeelding 2: Duurzaamheidsmodel (zie onder)

 

De duurzaamheidsfilosofie van het bedrijf is erop gericht om producten te leveren die hoog op de omgekeerde afvalpiramide een plaats verdienen en voldoen aan alle geldende Europese wet- en regelgeving. Alle producten van FP International (zowel de Loosefill als luchtkussenfolie) zijn speciaal ontwikkeld volgens deze Europese richtlijnen waardoor deze voldoen aan de overkoepelende EN13427 norm (zie tabel 1) die van toepassing zijn in alle EU-lidstaten. Dit is onafhankelijk getest en bevestigd door het PIRA-instituut. De resultaten van dit onderzoek kunnen bij FP International worden opgevraagd.

Duurzaamheid is daarmee diep geworteld in het bedrijf; het bedrijf heeft haar oorsprong in de Verenigde Staten waar het productieafval van drinkrietjes werd hergebruikt en gerecycled als verpakkingsmateriaal. Na als eerste een verpakking te hebben gemaakt van 100% gerecycled materiaal, recyclet het bedrijf wereldwijd tegenwoordig meer dan 4.400 ton EPS per jaar. Duidelijk is dat er een visie is op de aanmaak en het beheer van afval, waarbij de analyse van de levenscyclus van producten steeds de hoofdrol speelt. Daarbij richt de aandacht zich niet alleen op de verschillende afvalstadia (reduce, reuse, recycle, etc.) maar wordt ook rekening gehouden met de energie die nodig is om een product te maken en om grondstoffen terug te winnen of te vernieuwen. Zo wordt energie bespaard, beschikt het bedrijf over moderne recyclingfaciliteiten, wordt het afval geminimaliseerd en worden duurzame producten, zoals op watergebaseerde inkt, toegepast. Bovendien levert het bedrijf producten die voor 98% uit lucht bestaan.

 

Green Family

Alhoewel al aan alle 'spelregels' voor een duurzame verpakking wordt voldaan, kwam FP International vorig jaar met een speciaal label voor haar nieuwe lijn groene producten: het Green Family label. Momenteel dragen twee producten het Green Family label: FLO-PAK GREEN en CELL-O GREEN.

 

FLO-PAK GREEN verpakkingschips

Daar waar het bedrijfsbeleid erop gericht is om verpakkingsafval te verminderen, hergebruiken of recyclen, werd er bij FLO-PAK GREEN er voor gekozen om, naast gebruik van 100% gerecyclede grondstoffen, ook een BIO-additief aan de verpakkingschip toe te voegen. Niet om het product groen te kunnen labelen, maar als 'back-up-oplossing'. Er werd gekozen voor een BIO-addititief omdat hierbij geen schadelijke stoffen achterblijven en er geen gebruik wordt gemaakt van natuurlijke bronnen zoals zetmeel.

 

CELL-O GREEN luchtkussenfolie

Standaard luchtkussenfolie van FP International is herbruikbaar en 100% recyclebaar. Om luchtkussens nog duurzamer te maken, heeft FP International de verschillende mogelijkheden bekeken. In eerste instantie werd gedacht aan luchtkussens o.b.v. hernieuwbare grondstoffen zoals PLA, hoewel het product afbreekbaar zou zijn, besloot het bedrijf dat dit type verpakking om sociaaleconomische redenen niet past binnen haar duurzaamheidsfilosofie. De achtergrond is eenvoudig: voor het uit suiker afkomstige PLA moet -vergelijkbaar met biobrandstoffen- voedsel worden opgeofferd.

 

Een andere mogelijkheid is gebruik te maken van gerecyclede grondstoffen: deze mogelijkheid staat hoger in de afvalhiërarchie. FP International heeft ervoor gekozen haar CELL-O EZ luchtkussenfolie te vervaardigen met behulp van tenminste 20% post-consumer gerecycled materiaal. Dit product is herbruikbaar, 100% recyclebaar, en voldoet aan de paraplu standaard EN13427, de afvalmanagement hierarchy en de ISO14027 standaard op milieuclaims. Dit product draagt de naam CELL-O GREEN en zal als zodanig stapsgewijs in Europa geintroduceerd worden. Volgens de Carbon Footprint Calculator van het Pira International Institute, kan met CELL-O GREEN luchtkussenfolie aanzienlijk worden bespaard op de Carbon Footprint ten opzichte van andere luchtkussenfolies.

 

Back-up systeem voor CELL-O GREEN

De verpakkingsmarkt vraagt om producten die gerecycled en recyclebaar zijn, maar daarnaast ook een oplossing bieden als het product toch als afval in het milieu terecht komt. Om dit te kunnen bieden, loopt er een proefproject met het CELL-O GREEN verpakkingsmateriaal waaraan een BIO-additief is toegevoegd (hetzelfde additief als dat voor FLO-PAK GREEN is gebruikt).

 

 

FLO-PAK GREEN en CELL-O GREEN

FLO-PAK GREEN is een achtvormige chip die niet kan breken, waardoor er bij gebruik geen stofoverlast ontstaat. Het materiaal trekt geen knaagdieren aan terwijl de beschermende werking niet wordt beïnvloed door omgevingsvochtigheid. Dit maakt het uitermate geschikt voor toepassing in automatische vulsystemen. De verwerkingsnelheid is hoog; een kartonnen doos kan binnen 3 seconden worden gevuld met FLO-PAK GREEN opvulmateriaal om optimale bescherming te bieden. De opvallende vorm van de chips zorgt ervoor dat de chips in elkaar grijpen, waardoor een omhullende laag opvulmateriaal rondom het product wordt gevormd. Door deze goede eigenschap worden te verpakken producten, met uiteenlopende (on)gelijkmatige vormen, uitstekend beschermd. Dit maakt de FLO-PAK GREEN toepasbaar voor het verpakken van zeer diverse producten.

 

CELL-O GREEN is een kostenbesparende, duurzame, milieuverantwoorde en lichtgewicht luchtkussenfolie. Luchtkussens worden ingezet als vulling voor lege ruimtes, voor het omwikkelen of fixeren van producten of voor het aanbrengen van een beschermende laag. Luchtkussens bestaan voor 98% uit lucht waardoor er geen extra gewicht aan het pakket wordt toegevoegd met lagere transportkosten als gevolg. Daarnaast worden er ook opslagkosten bespaard doordat de luchtkussens geproduceerd worden op het moment dat zij gebruikt worden; het is niet nodig volumineus materiaal op voorraad te houden. CELL-O GREEN is geschikt voor gebruik in automatische toevoersystemen die meerdere pakplaatsen gelijktijdig van verpakkingsmateriaal voorziet.

 

 

 

Topa Instituut

'Duurzaam verpakken gaat verder dan alleen materiaalkeuze'

Topa Verpakking, een toonaangevend leverancier van industriële transportverpakkingen, hecht zeer sterk aan het verduurzamen van de verpakkingsbranche. Het bedrijf is dan ook een van de grootste afnemers van de groene producten van FP International. Daarnaast biedt Topa Verpakking een steeds groter assortiment aan groene alternatieven voor transportverpakkingen en aanverwante producten. Voorbeelden zijn de 100% recyclede kartonnen doos en de 100% recyclede papieren envelop. Ook stimuleert Topa Verpakking het kiezen van herbruikbare verpakkingen en vulmateriaal, wat na 'recycle' weer een stap hoger in de afvalhiërarchie staat (reuse).

 

Maar bij Topa Verpakking gaat het om meer dan alleen kiezen voor gerecyclede materialen. Het onafhankelijke Topa Instituut speelt hier een grote rol in. "Juist in het optimaliseren van verpakkingen is veel te halen," licht Maarten Kleverlaan, projectmanager bij het instituut, toe. "En daarbij kijken we nog verder, ook het optimaliseren van de gehele logistieke keten is een speerpunt." Bij Topa Instituut worden al sinds 1984 producten en verpakkingen ontwikkeld en getest door de gehele transportketen te simuleren. Optimalisatie van maatverpakkingen vindt plaats aan de hand van de 5-stappenmethode:

1.    Het in kaart brengen van de omstandigheden tijdens transport

2.    Bepalen van de kwetsbaarheid van het product

3.    Kiezen van de juiste (schok)beschermende materialen

4.    Ontwerpen en maken van een prototype

5.    Testen van transport van het product in de verpakking

 

Kleverlaan: "Met deze methode proberen we de beste bescherming voor een specifiek product te ontwikkelen, tegen de laagst mogelijke kosten en uitgaande van de meest milieuvriendelijke oplossing. Door producten perfect te beschermen wordt voorkomen dat ze schade oplopen tijdens het transport. Hierdoor vermindert het aantal retourzendingen, die natuurlijk anders voor veel extra milieubelasting zouden zorgen." Topa Instituut test bijvoorbeeld ook of een verpakking mogelijk overgedimensioneerd is. Soms biedt een lichtere kwaliteit karton of kleinere verpakking al voldoende bescherming. Daarbij kiest een klant er vaak in eerste instantie voor om een product te bufferen, dus extra te beschermen met vulmateriaal, terwijl veel producten zo stevig zijn dat ze alleen gefixeerd hoeven te worden. Kiezen voor een optimale verpakking scheelt dus niet alleen in de totale verpakkingskosten, maar ook in de hoeveelheid materiaal dat gebruikt wordt.

 

Bij het kiezen van de juiste verpakkingsoplossing kan aan nog meer slimme optimalisaties worden gedacht, zoals het versturen van meerdere producten in één verpakking. Ook adviseert Topa Instituut over manieren om veel restafval bij de ontvanger te voorkomen. Het helpt daarbij om zoveel mogelijk te kiezen voor dezelfde afvalstroom - dus alléén plastic of alléén papier - zodat het de ontvanger makkelijk wordt gemaakt om het afval op de juiste manier weg te gooien.

 

Voor grotere zendingen is er veel winst te behalen op het gebied van palletstabilisatie. Topa Instituut test voor veel organisaties hoe pallets het beste beladen kunnen worden. Het gaat hier bijvoorbeeld om het terugdringen van de hoeveelheid rekwikkelfolie, waarbij met het lock 'n pop-breeklijmsysteem op waterbasis veel minder of zelfs geen plasticfolie meer nodig is. Maar ook het optimaal beladen van transportcontainers en vrachtwagens zodat alle ruimte benut wordt, scheelt aanzienlijk in de milieuvervuiling die het transporteren van producten onherroepelijk met zich meebrengt. Topa Instituut gaat hierbij uit van de Europese collomoduul-standaard maten voor omverpakkingen.

 

Topa Verpakking en Topa Instituut pleiten er dan ook voor dat niet alleen gekeken wordt naar groene producten en materialen, maar dat alle mogelijkheden om transportverpakkingen nog duurzamer te maken benut worden, van recycle naar reuse tot in de hoogste categorieën van de afvalhierarchie: reduce en avoid.