Zwerfafval bestaat voor 95% uit verpakkingen
Foto Pim Ras

Zwerfafval bestaat voor 95% uit verpakkingen

Zwerfinator strijdt tegen zwerfafval. Opruimen, onderzoeken, laten zien en bewustwording creëren, dat is zijn aanpak. Tijdens een opruimtocht sprak redacteur Corina Gunneman hem over ‘zwerfies’, verpakkingen en oplossingen.


Zwerfafval
Reportage de ZwerfinatorFoto ; Pim Ras

Op de Ikea parkeerplaats in Haarlem ontmoeten wij op een zonnige herfstochtend Dirk Groot, beter bekend als Zwerfinator. Groot reist met de trein en arriveert op het naastgelegen station. Met zijn bolderkar met daarin twee vuilnismanden en twee grijpers valt hij direct op tussen de andere treinreizigers. Na een snelle elleboogbegroeting gaat Groot meteen aan de slag. Nog voor hij begint te vertellen, is het eerste stuk zwerfafval al opgeraapt, gefotografeerd en in een van de vuilnismanden verdwenen. Groot werd 6,5 jaar geleden actief als Zwerfinator en sinds vier jaar verwerkt hij data van zwerfafval: ‘Ik maak een foto, een zogenaamde zwerfie, van elk stukje zwerfafval dat ik opruim. Vervolgens voeg ik datalabels toe, houd afstanden bij en scheid en weeg het afval. De data laten zien welke producten waar op straat liggen. Zij geven inzicht in de omvang en de oorzaak van het zwerfafvalprobleem op een specifieke locatie.’


Reportage de ZwerfinatorFoto ; Pim Ras
‘Zwerfinator’ Dirk Groot verzamelt en telt zwerfafval

Energydrinks

Zowel voor eigen onderzoek als in opdracht van verschillende gemeenten en bedrijven trekt Groot er regelmatig op uit. ‘Ik breng het gebied in kaart waar zwerfafval een probleem vormt. In Amsterdam deed ik bijvoorbeeld onderzoek rond scholen en gaf daar les over plastic. Ik ging met de scholieren naar buiten om hen bewust te maken van het probleem in hun omgeving.’ Groots bevindingen zijn slecht nieuws voor de verpakkingsindustrie: 95% van het zwerfafval bestaat uit verpakkingen, eenmalige gebruiksvoorwerpen en sigarettenfilters. ‘De meest voorkomende soorten zwerfafval zijn koek- en snoepwikkels, snack- en drankverpakkingen’, vertelt Groot. ‘Blikjes komen 2,7 keer zoveel voor als plastic drinkflesjes. Neem bijvoorbeeld energydrinks. Die drankjes zijn populair om buiten te drinken en de verpakkingen kom je veel op straat tegen. Vaak krijgt de schooljeugd de schuld en inderdaad zie je rond scholen veel zwerfafval. Maar ook veel volle prullenbakken.’ Groot haalt een sleuteltje tevoorschijn en opent een prullenbak die wij onderweg tegenkomen: ‘De inhoud is voor meer dan de helft drankverpakkingen. Als die er niet tussen zaten, was het volume van het afval veel kleiner en zou zo’n prullenbak minder snel vol zitten.’


Zwrrfafval
Foto: Pim Ras

Pindakaas

Volgens Groot is zwerfafval zo oud als de beschaving en is het natuurlijk gedrag: ‘Dieren laten ook hun troep achter en in principe wordt het in de natuur weer opgeruimd. Alleen nu zien we bijvoorbeeld vogelnesten vol plastic en braakballen met elastiekjes, omdat vogels die aanzien voor wormen. Zwerfafval was er altijd al. De mensen zijn niet veranderd, maar er zijn er steeds meer. Bovendien worden mensen mobieler en gebruiken zij een toenemend aantal verpakkingen. En die verpakking is in de loop van de tijd veranderd. Ik denk altijd bij een product dat ouder is dan plastic: hoe werd het vroeger verpakt? Waarom gebruiken sommige pindakaasmerken bijvoorbeeld plastic in plaats van glas? En waarom zit groente in plastic? Het vergroot misschien de houdbaarheid, maar daardoor slaan supermarkten ook meer in en ontstaan er overschotten. Zo draagt plastic bij aan voedselverspilling.’

Keelpastilles

Inmiddels hebben we een deel van de parkeerplaats afgestruind en al flink wat zwerfies opgeruimd, waaronder verpakkingsmaterialen van Ikea. Groot: ‘Zoals te verwachten is, kom je hier veel zwerfafval van Ikea tegen. Op andere plekken vind ik eigenlijk nooit iets van hen. Dat Ikea laatst de plastic rietjes heeft vervangen door papieren rietjes, vind ik mooi. Het heeft weinig invloed op de zwerfafvalproblematiek, maar geeft wel aan dat zij werken aan verduurzaming .’ Binnen de hele levensmiddelenindustrie signaleert Groot een toenemende bewustwording: ‘Lange tijd zagen fabrikanten het niet als hun probleem hoe consumenten omgingen met een verpakking na gebruik. Nu nemen zij langzaam maar zeker steeds meer verantwoordelijkheid. Coca-Cola en McDonald´s zetten bijvoorbeeld grote stappen in het verbeteren van de verpakking. Dat moet ook wel: zij richten zich vooral op gezinnen en krijgen van hen de feedback dat het milieubewuster moet.’ Soms geeft Groot samen met collega-milieuactivist Merijn Tinga (Plastic Soup Surfer) de industrie een duwtje in de rug. Zij kwamen bijvoorbeeld in actie tegen Anta Flu keelpastilles, een welbekende in de top 10 van zwerfafval. En met succes! Inmiddels is de plastic wikkel vervangen door een biologisch afbreekbare, waspapieren wikkel.


Zwerfafval
Reportage de ZwerfinatorFoto ; Pim Ras

Bokkenpootjes

Consumenten worden zich eveneens steeds bewuster van zwerfafval. Volgens Groot echter geldt dat slechts voor een beperkte groep: ‘Bewuste mensen worden nog bewuster, maar een grote groep doet nog niets aan de milieuproblematiek. Het is belangrijk dat je uitgaat van het natuurlijke gedrag van mensen. En daarom ben ik een groot voorstander van statiegeld. Hoe verleid je iemand om een verpakking goed op te ruimen? Door deze waarde te geven.’ Andere oplossingen ziet Groot in kleinere en minder verpakkingen en in hergebruik, dus consumenten die hun eigen potjes en zakjes meenemen naar de winkel. ‘Ook moeten consumenten meer keuze krijgen. Als je van bokkenpootjes houdt en tegelijkertijd geen plastic verpakking wilt kopen, valt er in de supermarkt niets te kiezen.’ Naast de industrie en de consument vindt Groot ook de overheid verantwoordelijk voor de aanpak van zwerfafval: ‘De overheid kan bijdragen door wetgeving en door bedrijven die willen verduurzamen, financieel te ondersteunen. De fabrikant van Anta Flu liep er bijvoorbeeld tegenaan dat maar een beperkt aantal bedrijven het benodigde papier kon leveren. Bovendien vraagt zo’n ontwikkeling om aanpassing van het productieproces. Dat kost veel geld en zeker in deze tijd is dat lastig voor bedrijven.’

Chocolaatjes

Vele zwerfies later zit onze opruimtocht er bijna op. Groot heeft nog wel wat tips voor de levensmiddelenindustrie: ‘Fabrikanten beginnen altijd met de productontwikkeling en dan volgt de verpakkingsontwikkeling. Als je de verpakking eerder in het proces meeneemt, kun je deze duurzamer maken. Bijvoorbeeld door het productformaat af te stemmen op een betaalbare en milieuvriendelijke verpakking. Ook belangrijk: denk na over hoe consumenten met een verpakking omgaan na gebruik. Ik won vroeger eens 1.000 gulden met het inzamelen van doppen van een biermerk. En ik ken een buitenlands chocolaatje, waarvan de verpakking een origamipapiertje is. Zorg ervoor dat een verpakking een functie kan vervullen.’ We ronden ons gesprek af en Groot vertrekt naar het station. Met zijn bolderkar, over de schone(re) Ikea parkeerplaats.

Tekst: Corina Gunneman Fotografie: Pim Ras

www.zwerfinator.nl

Bron: 
VerpakkingsManagement