Grootformaat inkjet lonkt naar verpakkingssector

Het snelst groeiende onderdeel van de grafische industrie is wellicht grootformaat inkjetprinten. Tien jaar geleden stond deze techniek nog in de kinderschoenen, maar tegenwoordig is de waarde op lange termijn al lang geen vraagteken meer. Leveranciers richten zich nu ook op de verpakkings- en displaysector.

 

De grootformaat productie is nu een vast item op elke grafische beurs. Op drupa  2008 introduceerden de producenten van inkjetsystemen, printers en technieken die het belang van de inkjettechniek bevestigen. Dit deden ze niet alleen in de toepassingen waar die techniek al ingeburgerd is, maar ook binnen de offset- en verpakkingssector.

Op drupa stonden belangrijke nieuwe trends in de schijnwerpers: het toenemende gebruik van UV-inkten, in zowel rollenprinters als vlakbedprinters, en de groei van het aanbod printers die inkten op waterbasis verwerken. Dat betekent niet dat de productie met solventinkten bedreigd is, maar wel dat inkt- en machineproducenten er naar streven om milieuvriendelijker producten te ontwikkelen.

 

Volwassen

Het groeiende aantal producenten van systemen voor grote en supergrote formaten bevestigt dat de inkjetmarkt volwassen geworden is. Chuck Dourlet, vice president of marketing bij EFI VUTEK: 'De hele grafische industrie stapt van de analoge naar de digitale productie over en als een gevolg daarvan zien we belangrijke ontwikkelingen en sterke groeikansen in het segment van de supergrote formaten. Er zijn enkele belangrijke markt- en technologische trends die aan de basis liggen van de transformatie in het supergrote segment. In eerste instantie worden de printers alsmaar beter, zowel op het vlak van drukkwaliteit als druksnelheid', vervolgt Dourlet. 'De beeldkwaliteit, die ooit voor heel wat toepassingen een hinderpaal vormde, is met de hedendaagse machines geen probleem meer. Die produceren beelden met een hoge resolutie, waarmee zelfs de meest veeleisende inkoper tevreden is. Bovendien neemt de algemene productiviteit van de apparaten toe, zodat het rendement toeneemt en het breakeven-punt voor printen alsmaar sneller bereikt wordt.'

'Wat de toepassingen betreft, beperkt de sector van de grote formaten zich niet meer tot banners en reclameborden. Nieuwe inkten, nieuwe dragers en nieuwe toepassingen maken nieuwe producten mogelijk, waarmee bedrijven nieuwe inkomstenbronnen kunnen aanboren', besluit Dourlet.

 

Plaats opeisen

In het begin had grootformaat inkjet het niet altijd gemakkelijk om haar plaats op te eisen. Sommige takken van de grafische industrie zagen de techniek in eerste instantie als een bedreiging. Zo zagen vooral de zeefdrukkers printen als een sterke concurrent voor opdrachten met een kleine oplage. Ook de markt voor traditionele proeven was een van de eerste sectoren die door de digitale techniek onder druk gezet werd. De output van de digitale systemen was immers vergelijkbaar met die van conventionele proefmethoden.

In de begindagen van grootformaat inkjet waren er alleen maar inkten op waterbasis beschikbaar, terwijl men voor de printkoppen de keuze had tussen de piëzo-elektrische techniek van Epson en de thermische oplossingen van HP en het vroegere Encad. Sindsdien is de ontwikkeling van de digitale technieken, inkten en procédés er echter met grote stappen op vooruit gegaan. En de machines die vandaag op de markt zijn, kunnen de meeste toepassingen aan: van fotorealistische reproducties over de productie van POS-materiaal tot zeildoeken waarachter je hele gebouwen kunt verbergen.

 

Extra duurzaamheid

Op technologisch vlak was de ontwikkeling van solventinkten en vervolgens UV-inkten essentieel om de toepassingen van grootformaat inkjet een grotere duurzaamheid te bezorgen en om het aanbod dragers uit te breiden. Experts die op basis daarvan dachten dat de printer met inkten op waterbasis zijn beste tijd had gehad, sloegen de plank echter mis. Het volume inkten op waterbasis is nog altijd groter dan dat van de andere inkttypes, vooral als men rekening houdt met het gebruik ervan op kantoor en thuis.

Producenten zoals Epson, HP en Canon bleven altijd voorstanders van inkten op waterbasis en bouwden daar ook grotere en snellere printers voor. De markttrends tonen immers nog altijd een sterke vraag naar zulke producten voor toepassingen zoals fotografie, grafiek, proeven en displays.

De markt voor printers die met solventinkten werken, werd op haar beurt groter omdat veel gebruikers een techniek zochten die goed geschikt was voor de eindtoepassingen die zij vervaardigden. Ondertussen hebben de solventinkten nu een bijzonder complexe samenstelling gekregen en varieert hun omschrijving van milieuvriendelijk over zacht en medium tot hard. Elk type inkt heeft zijn eigen specifieke eigenschappen en toepassingen, waarbij de hechting op of de 'verbinding' met de drager vooral afhangt van de hoeveelheid solventen. Over het algemeen echter worden solventinkten hoofdzakelijk gebruikt op soepele media voor toepassingen die een grote duurzaamheid en kleurgetrouwheid vergen.

 

De groei van UV

Omdat inkten op basis van solventen niet geschikt bleken om stijve materialen te drukken, viel de keuze logischerwijze op de UV-techniek, waarbij de output meteen inline gedroogd wordt. De UV-inkten op zich waren niet nieuw, omdat ze al sinds jaren bij zeefdruk toegepast werden. Ook in print was de UV-techniek dan ook een voor de hand liggende stap.

De verschillende inkttypes hebben samen met de permanente ontwikkeling van de printkoppen grootformaat printen haar huidige positie bezorgd. De piëzo printkoppen van Epson werden bijvoorbeeld in de printers van Roland, Mutoh en Mimaki ingebouwd, terwijl HP en Canon ervoor opteerden om hun eigen technologie te ontwikkelen. Kodak Encad koos dan weer voor thermische koppen. De eerste pogingen om printers die met inkten op waterbasis werkten, om te bouwen tot apparaten die solventinkten aanvaardden, bleken verrassend succesvol en de scheidslijn tussen de instapprinters en de grootformaat printers begon te vervagen. Producenten zoals NUR, VUTEK en Scitex Vision (nu HP Scitex) produceerden al afficheprinters die met solventinkten werkten. Dat waren echter kapitaalintensieve systemen en het lag voor de hand dat de markt op zoek zou gaan naar goedkopere oplossingen.

De grote producenten kwamen het eerst met UV-printers, waarna er al snel vraag kwam naar kleine en middelgrote UV-systemen. De afgelopen twee jaar hebben tal van producenten dan ook UV-printers uitgebracht. Daaronder niet alleen gevestigde spelers zoals Zünd, Mimaki en Gerber UV-systemen, maar ook bedrijven als Océ, Agfa en Screen. Terwijl de prijzen voor de topmachines indrukwekkend hoog blijven, kan het prijskaartje voor de goedkopere systemen enorm variëren. Er zijn al apparaten voor minder dan 150.000 euro, maar de ervaring toont aan dat 'hoe hoger je eisen, hoe hoger het prijskaartje' wel de regel blijft.

 

Milieuzorg

De overstap naar UV-inkten en de hernieuwde belangstelling voor printers met inkten op waterbasis zijn ook ingegeven door de alsmaar strengere milieunormen en door een gewijzigde houding op dat punt. Printers die met inkten op basis van solventen werken, kunnen redelijk goedkoop posters, banners en andere POS-materialen vervaardigen. Dat is uiteraard een voordeel, maar die techniek heeft ook grote nadelen: de geur die rond het afgewerkte product blijft hangen, en het feit dat solventen, omdat ze zwaarder zijn dan lucht, naar beneden zakken en opgeslagen goederen kunnen aantasten. Dat maakt inkten op basis van solventen niet alleen gevaarlijk om mee te werken, maar ook ongeschikt voor reclamemateriaal dat in - bijvoorbeeld - voedings- en kledingwinkels opgehangen wordt.

De overstap naar milieuvriendelijker procédés en verbruiksgoederen werd in grote mate ingegeven door de consument, minder door de kostprijs of de toepassingsmogelijkheden. Tegelijk neemt de druk op de zakenwereld in zijn geheel toe om zijn ecologische voetafdruk te verkleinen en om op alle gebieden, met inbegrip van druk en verpakking, milieuvriendelijker richtlijnen in te voeren. Binnen de sector van de displays kwamen zowel de inkttypes als de afvalhoeveelheid onder vuur te liggen. Daardoor is men, waar mogelijk, overgestapt van inkten op basis van solventen naar alternatieven. Voor POS-materiaal dat een kort leven beschoren is, maken de printers met inkten op waterbasis een comeback, terwijl voor toepassingen die langer moeten meegaan, de vraag naar UV-inkten toeneemt.

 

Materiaalaspecten

Omdat vlaggen en banners aan populariteit winnen, neemt ook de vraag naar textielprinters toe. Vroeger kon men alleen materiaal met een polyesterstructuur of coating met de sublimatietechniek bedrukken, maar de huidige printers hebben een einde aan die situatie gemaakt. Ze kunnen weefsels direct bedrukken en verwerken daarbij zure (voor zijde en nylon), reactieve (katoen) en dispersieve verfstoffen (polyester).

Grootformaat printen kan ondertussen ook de meeste types dragers verwerken: van gewoon papier, via displayproducten tot speciale substraten met een eindtoepassing die buiten het conventionele drukwerk valt. De ontwikkeling van nieuwe hoogwaardige dragers werd mede geïnspireerd door de omschakeling van de fotografie van analoog naar digitaal. In het zog van die evolutie werden ook de grootformaat dragers aan de nieuwe toepassingen aangepast. En hoewel coatings en profielen vaak nodig zijn om de beste resultaten te verkrijgen, kunnen UV- en solventinkten ook op ongecoat materiaal tot een bevredigend resultaat leiden. Ondertussen bieden zowel grote producenten als onafhankelijke leveranciers ook apparatuur aan waarmee eenvoudig proeven op groot formaat vervaardigd kunnen worden.

 

Grote verscheidenheid

Wegens het groeiend aantal opties binnen grootformaat printen en de alsmaar toenemende verfijning van dat procédé, is het niet verwonderlijk dat de toepassingen heel wat verder gaan dan de productie van reclameborden en affiches. De eerste grootformaat printers konden alleen maar producten afleveren die je van een afstand moest bekijken. De kwaliteit van de punten liet immers te wensen over als je dichterbij kwam. En hoewel extra grote toepassingen nog altijd het sterke punt van inkjet zijn - heel wat opdrachten zijn gewoonweg niet met andere technieken te realiseren - heeft die techniek nu ook haar weg gevonden naar andere toepassingen, zoals verpakkingen, interieurdecoratie en toneeldecors.

Displays die voorheen alleen met de zeefdruktechniek vervaardigd werden, kunnen nu ook efficiënt aangemaakt worden met grootformaat printers. Bovendien kunnen ook kleine oplagen gemakkelijk gemaakt worden, zonder tijdrovende en dure instelprocedures. Het omslagpunt tussen zeefdruk en printen verschilt nog altijd van gebruiker tot gebruiker, maar waar enkele jaren geleden oplagen van 25 exemplaren nog analoog geproduceerd werden, is het vandaag niet ongewoon om oplagen van 500 exemplaren en meer op hoogwaardige vlakbed- en rollenprinters te vervaardigen.

Bovendien is het in de werkstroom geen onbelangrijk voordeel dat één enkel bestand naar verschillende printers gestuurd kan worden, zodat het in andere afmetingen of met andere inkttechnieken uitgevoerd kan worden. Tegelijk groeit de vraag naar opties met variabele gegevens, waarmee het mogelijk is om bijvoorbeeld telkens andere teksten op de afzonderlijke exemplaren in te voeren, terwijl de grafische elementen behouden blijven. De detailhandel behoort tot de grootste afnemers van de grootformaat digitale productie en men verwacht dat daarin weinig verandering komt, hoewel de gedrukte displays op sommige gebieden tegen de concurrentie van vlakke beeldschermen moeten opboksen.

Het aanbod inkjettoepassingen is vandaag zo groot dat zelfs het kleinste bedrijf de techniek kan invoeren om diensten met extra toegevoegde waarde aan te bieden. Maar zulke digitale output moet beschouwd worden als een aanvulling op de bestaande procédés en niet als een bedreiging daarvoor. In theorie is de eindgebruiker immers niet geïnteresseerd in de manier waarop zijn opdracht vervaardigd wordt. Belangrijk is dat hij zijn drukwerk op tijd geleverd krijgt, dat het de vereiste kwaliteit heeft en dat het juist geprijsd is.

 

(2008)

 

Tekst: Sophie Matthews-Paul

Sophie Matthews-Paul is een onafhankelijke consultant, gespecialiseerd in grootformaat printen.